W skrócie
- Dwóch laureatów Nagrody Pritzkera potraktowało laminat poważnie: Frank Gehry rozbijał barwiony w masie laminat na półprzezroczyste odłamki do swoich lamp-ryb, pokazanych po raz pierwszy w Gagosian w 1984 r., dziś w zbiorach SFMOMA i Philadelphia Museum of Art.
- Robert Venturi i Denise Scott Brown obłożyli krzesła dla Knoll laminatem z nadrukiem „Grandmother”; MoMA ma krzesło Queen Anne, a V&A – Chippendale.
- Dekoracyjny HPL Rushil o grubości 0,5–1,8 mm przenosi nadrukowane powierzchnie w 445 dekorach z kolekcji na tej stronie.

Jak powstał ten przegląd
Artykuł opiera się na opisach zbiorów SFMOMA, Philadelphia Museum of Art, Museum of Modern Art w Nowym Jorku i Victoria and Albert Museum w Londynie; na komunikacie Jewish Museum w Nowym Jorku o wystawie z 2010 roku; na komunikacie prasowym galerii Gagosian z 2013 roku do wystawy „Frank Gehry: Fish Lamps”; oraz na Nagrodzie Architektonicznej Pritzkera. Każda informacja ma podane źródło; wykaz źródeł znajduje się na końcu.
Zaproszenie z 1983 roku
Aby wypromować nowy laminat barwiony w masie – w którym kolor przechodzi przez całą płytę – amerykański producent zaprosił w 1983 roku architektów, by pokazali charakter materiału we własnych projektach, odnotowuje SFMOMA. Philadelphia Museum of Art opisuje to samo zaproszenie: Gehry'ego i innych architektów poproszono o pomysłowe użycie nowego materiału. Gehry otrzymał Nagrodę Pritzkera w 1989 roku; Robert Venturi, którego krzesła oklejone laminatem opisujemy poniżej – w 1991.
Płyta, która rozpadła się na łuski
Gehry postanowił już wyeksponować barwienie w masie i półprzezroczystość laminatu, gdy przypadkiem rozbił kawałek, wyjaśnia SFMOMA. Rozpadł się on na szorstkie, podobne do łusek fragmenty o różnej przezierności i odcieniu; złożone razem i podświetlone od tyłu przypominały pęczniejące i zwężające się ciało ryby.
Gehry wykonał prototyp i zlecił produkcję lamp sąsiedniej pracowni New City Editions, sam projektując i zatwierdzając każdą, relacjonuje Jewish Museum. Na drewniany model naciągano drucianą konstrukcję, wycinano ją, ponownie lutowano i jeden po drugim przyklejano odłamki laminatu; w niektórych lampach większe odłamki tworzyły podstawę ukrywającą żarówki. W latach 1984–86 powstało około trzydziestu lamp, a pierwsze pokazano w 1984 roku w galerii Gagosian w Los Angeles.
„Ryba to doskonała forma”
Tak ujął to Gehry – tym zdaniem otwiera się komunikat Gagosian z 2013 roku. Od pierwszej lampy, zauważa galeria, ryba wraca w jego twórczości: w krzywiznach Muzeum Guggenheima w Bilbao, Jay Pritzker Pavilion w Chicago i hotelu Marqués de Riscal w Elciego oraz w ogromnej rzeźbie ryby w barcelońskiej Vila Olímpica.
SFMOMA widzi w lampach wczesną zapowiedź cech, które stały się kluczowe dla architektury Gehry'ego: płynności, lekkości i swobody formy, jaką daje oddzielenie powłoki od szkieletu.
Powrót do laminatu w 2012 roku
Prawie trzydzieści lat później Gehry wrócił do materiału. W 2012 roku, informuje Gagosian, rozpoczął zupełnie nową serię lamp-ryb, od naturalnej wielkości po ogromne, używając laminatu barwionego w masie śmielej, w większych i bardziej postrzępionych kawałkach; każda lampa jest unikatem i powstaje ręcznie. Nową serię pokazano w galeriach Gagosian w Beverly Hills, Paryżu i Londynie w 2013 roku oraz w Hongkongu w 2014.
Wczesne lampy to obiekty muzealne. SFMOMA posiada Fish Lamp z lat 1983/2003, Philadelphia Museum of Art – lampę z około 1983 roku, a Jewish Museum w Nowym Jorku pokazało osiem z nich w 2010 roku.
Venturi Scott Brown: ornament na laminacie
Robert Venturi odpowiedział na „Less is more” Miesa van der Rohe hasłem „Less is a bore”, przypomina MoMA. Razem z Denise Scott Brown przeniósł tę myśl na meble: krzesło Queen Anne z 1983 roku ze zbiorów MoMA sprowadza XVIII-wieczną formę do płaskiej sylwetki z giętej sklejki klonowej, oklejonej laminatem z ich wzorem „Grandmother” – jak wyjaśnia muzeum, wzorowanym na masowo produkowanym kwiecistym obrusie babci jednego z ich pracowników. Producent, Knoll International, podarował krzesło MoMA w 1984 roku.
Victoria and Albert Museum ma jego „rodzeństwo”, krzesło Chippendale z 1984 roku z formowanej sklejki z powierzchnią z laminatu – jedno z dziewięciu krzeseł w stylach historycznych wykonanych dla Knoll w połowie lat 80. Według V&A krzesło zasłynęło z tego, że przywróciło dekorację i historyczną formę współczesnym meblom, a muzeum nabyło je ze względu na jego rozgłos i sławę jego autorów.

Co zobaczyli w materiale
Oba projekty wykorzystują laminat w przeciwny sposób. Gehry pracował z tym, co jest w środku płyty – z kolorem przechodzącym na wylot i światłem, które w nią wnika. Venturi i Scott Brown pracowali z licem – z drukowaną powierzchnią, która równie łatwo niesie ornament, dowcip i pamięć, co jednolity kolor. Obaj potraktowali przemysłową płytę jako materiał wart pełnej uwagi architekta, a muzea przyznały im rację.
W odniesieniu do oferty Rushil
Katalog TOPAZ firmy Rushil pokazuje obok schematu budowy siedem kolorów rdzenia – Crystal, Silver, Quartz, Anthracite, Carbon, Noir i Natural – więc rdzeń kompaktu nie musi być czarny; zapytaj, które są dostępne dla wybranego dekoru i grubości. Dla powierzchni drukowanych laminaty dekoracyjne HPL mają od 0,5 do 1,8 mm, a kolekcje Rushil na tej stronie obejmują 445 dekorów.

Najczęstsze pytania
Z jakiego materiału Frank Gehry zrobił lampy-ryby?
Z laminatu barwionego w masie, wprowadzonego w 1983 roku, w którym kolor przechodzi przez całą płytę. Gdy Gehry rozbił kawałek, rozpadł się on na półprzezroczyste, podobne do łusek odłamki, które architekt przykleił do drucianych konstrukcji (SFMOMA, Jewish Museum).
Gdzie można zobaczyć lampy-ryby Gehry'ego?
W zbiorach SFMOMA i Philadelphia Museum of Art. Jewish Museum w Nowym Jorku pokazało osiem z nich w 2010 roku, a Gagosian wystawiał nową serię w Beverly Hills, Paryżu, Londynie i Hongkongu w latach 2013–14.
Które krzesła Venturi Scott Brown są oklejone laminatem?
Ich seria krzeseł w stylach historycznych dla Knoll, w tym krzesło Queen Anne z 1983 roku w MoMA i krzesło Chippendale z 1984 roku w V&A, oba z powierzchnią z laminatu we wzorze „Grandmother”.
Źródła
- SFMOMA — Frank O. Gehry, Fish Lamp, 1983/2003en
- Philadelphia Museum of Art — Frank Gehry, Fish Lamp, c. 1983en
- The Jewish Museum, New York — Fish Forms: Lamps by Frank Gehry1 sty 2010 · en
- Gagosian — Frank Gehry: Fish Lamps — press release, London23 paź 2013 · en
- The Museum of Modern Art — Robert Venturi, Denise Scott Brown. Queen Anne Side Chair. 1983en
- Victoria and Albert Museum — Chippendale Chair with Grandmother patternen
- The Pritzker Architecture Prize — Frank Gehry — 1989 Laureateen
- The Pritzker Architecture Prize — Robert Venturi — 1991 Laureateen
Opracowane dla tej strony na podstawie wymienionych powyżej publikacji. Streszczenia są naszymi słowami, a nie cytatami – pełny wywód znajdziesz w oryginałach.

